Των «πλαστικών σακουλών» ή των «πλαστικών σακούλων;»

d421038e205ceb30da4e614948d9a60d_XL

του Νίκου Σαραντάκου

Χτες το μεσημέρι πήγα στο βιβλιοπωλείο Πολιτεία να πάρω ένα βιβλίο (και βγήκα με τέσσερα) και καθώς περίμενα τη σειρά μου να πληρώσω πρόσεξα ότι οι δυο υπάλληλοι του ταμείου τόνιζαν στους πελάτες ότι, αν θέλουν πλαστική σακούλα για τα ψώνια τους θα τους χρεωθεί επιπλέον προς τέσσερα λεπτά η μία.

Μια κοπέλα πίσω μου ρώτησε με απορία τη φίλη της, η οποία της απάντησε, κάπως επιτιμητικά, «Μα καλά, δεν έμαθες πως από την αρχή του χρόνου ισχύει η χρέωση των πλαστικών σακ…» κι εκεί σταμάτησε, προφανώς μην ξέροντας πού θα τονίσει την άγαρμπη γενική, και το ξαναδιατύπωσε: «ότι θα πληρώνουμε τις πλαστικές σακούλες;»

Το ήξερε η φίλη της, αλλά νόμιζε πως ισχύει μόνο για το σουπερμάρκετ. Ύστερα ήρθε η σειρά μου, πλήρωσα τα βιβλία που είχα πάρει (συν 4 λεπτά για μία σακούλα) κι έφυγα από το βιβλιοπωλείο, έχοντας βρει θέμα για το σημερινό άρθρο.

Θέμα διπλό, μάλιστα, δύο στη συσκευασία του ενός, αφού θα συζητήσουμε τοσο για το νέο μέτρο που επιβάλλει να χρεώνονται οι πλαστικές σακούλες όσο και για το πώς σχηματίζεται η γενική του πληθυντικού της πλαστικής σακούλας (και όχι μόνο, αφού και οι πάνινες ή χάρτινες ομοίως κλίνονται).

Και επειδή εδώ λεξιλογούμε, θα ξεκινήσουμε από τη γενική πληθυντικού: των πλαστικών σακούλων ή των πλαστικών σακουλών;

Έχουμε γράψει ξανά για τις δύστροπες γενικές πληθυντικού κάποιων θηλυκών ουσιαστικών και η σακούλα είναι ένα από αυτά. Στο Λεξικό του Μπαμπινιώτη, η λέξη «σακούλα» δίνεται «χωρ. γεν. πληθ.» (χωρίς γενική πληθυντικού), το ίδιο έμμεσα και στο ΛΚΝ όπου εντάσσεται στο κλιτικό υπόδειγμα 25α, που δεν έχει γενική πληθυντικού.

Αν όμως είχε γενική πληθυντικού -όπως αναρωτιέται ο Νίκος Λίγγρης σε ένα παλιό άρθρο στη Λεξιλογία– πώς θα σχηματιζόταν; Οξύτονη ή παροξύτονη; Των σακουλών ή των σακούλων;

Ο γενικός κανόνας είναι ότι ο τόνος κατεβαίνει στη γενική, εκτος αν έχουμε παλιό τριτόκλιτο -έτσι, των σακουλών, αλλά των ακτίνων. Το ίδιο δίνει έμμεσα και το Σχολικό λεξικό του Μπαμπινιώτη όπως και ρητά η Lexigram. Συμφωνεί και το Βικιλεξικό, το οποίο μάλιστα παραθέτει απόσπασμα από άρθρο του Βήματος όπου η δύστροπη γενική χρησιμοποιείται δυο φορές: Προσφάτως όμως τέσσερις αλυσίδες γνωστών σούπερ μάρκετ αποφάσισαν να συμπράξουν σε μια καμπάνια ευαισθητοποίησης των καταναλωτών στη μη χρήση πλαστικών σακουλών που τα ίδια τα σουπερ μάρκετ παραχωρούσαν, συχνά με υπερβολή (για να μην αναφερθώ στην βουλιμική «αρπαγή» έξτρα σακουλών από τους καταναλωτές προς οικιακή χρήση, ήτοι σκουπίδια).

Η γενική είναι γενικώς προβληματική πτώση στη νεοελληνική, και πράγματι οι γενικές πληθυντικού κάποιων ουσιαστικών αποφεύγονται. Κάποιοι δημοτικιστές είχαν μάλιστα προαναγγείλει τη σταδιακη εξαφάνιση της γενικής, αλλά αυτή η προφητεία, όπως και άλλες γλωσσικές, δεν επαληθεύτηκε. Όπως είχα γράψει σε εκείνη την παλιά συζήτηση στη Λεξιλογία, «Αυτό για την πορεία εξαφάνισης της γενικής το είπαν πολλοί τον περασμένο αιώνα, αλλά πιστεύω ότι έχουμε την αντίρροπη τάση από την εκπαίδευση, οπότε το αποτέλεσμα δεν είναι εύκολο να το προβλέψει κανείς.

Κι ενώ «των πορτών» και «των κοτών» εξακολουθούν να ξενίζουν, νεότεροι σχηματισμοί όπως «των καρτών» ή «των τηλεκαρτών» έχουν απόλυτα επικρατήσει, ακόμα και το «των καμερών» παρά την αβεβαιότητα που υπήρχε (υπάρχει ακόμα; ) για τον τονισμό (νομίζω ότι τελικά ο Δον Καμερόν σκότωσε τον σερ Κάμερον)«.

Έχουν επικρατήσει, βέβαια, κυρίως στον γραπτό λόγο, και το ίδιο ισχύει και για άλλα θηλυκά ουσιαστικά, όπως η πλατφόρμα, όπου η γενική πληθυντικού χρησιμοποιειται -γραπτώς- σχεδόν αβίαστα κι έτσι γράφουμε π.χ. για συναλλαγές μέσω ψηφιακών πλατφορμών.

Οπότε και οι πλαστικές (ή άλλες) σακούλες, αν χρειαστεί να γραφτούν στη γενική πληθυντικού, θα γραφτούν οξύτονες: των σακουλών. Βέβαια, δεν είναι υποχρεωτικό να χρησιμοποιηθεί η γενική, κι έτσι πρόσφατα κάποιο αρμόδιο ινστιτούτο εξέδωσε αναλυτικές οδηγίες (σε μορφή ερωτήσεων και απαντήσεων) για το τι θα ισχύει σχετικά με τις πλαστικές σακούλες χωρίς να χρειαστεί να χρησιμοποιήσει ούτε μία φορά τη γενική πληθυντικού.

Από την άλλη, σε ένα κείμενο που φαίνεται επίσημο βρίσκω αρκετές φορές τη γενική «λεπτών πλαστικών σακουλών μεταφοράς» (μαζί και μια μαργαριταρένια διατύπωση περί… *διατεθέντων λεπτών πλαστικών σακουλών!) Και όσο γράφεται, τόσο λιγότερο θα ξενίζει.

Όσο για το μέτρο καθαυτό, προσωπικά ειμαι υπέρ -η πλαστική σακούλα είναι άτιμο πράγμα, ρυπαίνει και δεν διασπάται. Σε πολλές ξένες χώρες διατίθενται (π.χ. προς 80 λεπτά) μεγάλες τσάντες, είτε υφασμάτινες είτε από μικτό υλικό, που μπορει κανείς να τις χρησιμοποιεί πολλές φορές, εφόσον βέβαια δεν τις ξεχνάει όπως παθαίνω συχνά εγώ. Όσο για τα σκουπίδια, πουλιούνται (πχ προς 2,5 ευρώ το πακέτο των 20) πλαστικές σακούλες, μεγαλύτερες απο τις κοινές του σουπερμάρκετ και σαφώς πιο ανθεκτικές.

Πάντως, να σημειώσω ότι στην ξένη χώρα όπου περνάω τον περισσότερο καιρό μου η απαγόρευση της πλαστικής σακούλας ισχύει για το σουπερμάρκετ μόνο -αν πας να αγοράσεις π.χ. ρούχα, θα σου τα βάλουν σε μεγάλη πλαστική τσάντα και δεν θα σου τη χρεώσουν.

Υπάρχει και αντίλογος: κάποιοι υποστηρίζουν ότι οι επαναχρησιμοποιούμενες τσάντες είναι κι αυτές βλαπτικές για το περιβάλλον και πρεπει να χρησιμοποιηθούν πάνω από 100 φορές για να είναι περιβαλλοντικά ωφέλιμες αλλά έχοντας δει το μέτρο να λειτουργεί στην πράξη πιστεύω ότι μπορει να πετύχει και εδώ. Φυσικά θα ακούσω τα σχόλιά σας με πολύ ενδιαφέρον, ανεξάρτητα από το αν είστε υπέρ ή κατά των πλαστικών σακουλών (επίτηδες το χρησιμοποίησα για να το συνηθίσω)!

Advertisements

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

w

Σύνδεση με %s

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.